Eskapizm – ucieczka od rzeczywistości czy mechanizm obronny?

Ucieczka, ale dokąd?

Eskapizm według Słownika języka polskiego PWN definiowany jest następująco: «ucieczka, oderwanie się od rzeczywistości i od problemów z nią związanych». Jest to zatem zjawisko psychologiczne polegające na unikaniu rzeczywistości w celu poprawy samopoczucia. Przybiera ono różne formy, często nieświadomie łączone z problemami, które staramy się ukryć lub przed którymi pragniemy uciec. Czasem wystarczy jedno zdanie, jeden nieprzemyślany komentarz, by wywołać u kogoś destrukcyjne działania.

W socjologii termin ten oznacza oderwanie się ruchów społecznych od rzeczywistych problemów społecznych i zwrócenie się w stronę religijności. Wynika z przekonania o niemożliwości rozwiązania kryzysu społecznego w warunkach istniejącego porządku społecznego. W tym przypadku eskapizm odwołuje się do mistyki i religii w rozwiązywaniu problemów społecznych.

Eskapizm – skąd bierze się chęć ucieczki?

Pragnienie oderwania się od rzeczywistości może pojawić się w odpowiedzi na przewlekły i intensywny stres wynikający z traumy psychicznej, wymagającej pracy, niesprzyjającego otoczenia czy trudności w nawiązywaniu relacji społecznych. Często towarzyszy momentom głębokiej autorefleksji w sytuacjach kryzysowych.

Ale skąd w ogóle bierze się ten problem? W dużej mierze wynika on z nadmiernych wymagań społecznych i fałszywie wykreowanych ideałów piękna. Wpływ mediów, presja otoczenia, a także własne kompleksy sprawiają, że zaczynamy patrzeć na siebie przez pryzmat cudzych oczekiwań. Ciągła krytyka i porównywanie się z innymi powodują, że czujemy się niewystarczająco dobrzy. W efekcie uciekamy w eskapizm, tak jak spłoszony koń biegnący przed siebie bez celu.

Weźmy na przykład sytuację, w której ktoś usłyszy: „Jesteś za duży, twoja sylwetka pozostawia wiele do życzenia.” Takie słowa mogą zrodzić obsesję na punkcie wyglądu, prowadzić do intensywnych treningów, restrykcyjnych diet czy stosowania niebezpiecznych substancji, takich jak sterydy. Problem polega na tym, że ideały, do których dążymy, są często nierealne. Mimo ogromnych poświęceń nadal czujemy się niewystarczająco atrakcyjni, co jeszcze bardziej pogłębia nasze niezadowolenie.

Czy możemy się przed tym uchronić?

By sobie pomóc uciekamy w zachowania eskapistyczne, jak spłoszony koń biegnący przed siebie, co często daje tylko jeszcze większe pogubienie. Kluczowe jest świadome podejście do tematu. Warto zastanowić się, skąd biorą się nasze kompleksy i kto tak naprawdę narzuca nam te nierealne standardy. Może zamiast dążyć do niemożliwego, lepiej zaakceptować siebie i dążyć do zdrowia oraz dobrego samopoczucia?

Pamiętajmy też, by zanim kogoś skrytykujemy, zadać sobie pytanie: „Jak ja bym się wtedy czuł?” Być może wylewamy na innych własne frustracje, nie zdając sobie sprawy, jak głębokie ślady może zostawić nasza krytyka. Słowa mają moc, dlatego warto używać ich świadomie i z empatią.